{{ q.original }}
{{ q.translation }}
{{ t.navPapers }}
{{ feat.title }}
{{ feat.original }}
{{ feat.caption }}
{{ t.navJourney }}
The Long Way Home
{{ t.bookP }}
{{ t.aboutP1 }}
{{ t.aboutP2 }}
Lees de volledige tekst
De volledige tekst van het archief
Alles op deze pagina is getranscribeerd uit een gedateerd document in het familiearchief Guggenheim. Dit is de volledige tekst: de citaten, de papieren en de route.
Citaten uit de brieven
Vor allem Mutter war wochenlang total meschugge vor Freude.
Vooral moeder was wekenlang compleet meschugge van vreugde.
Ich werde auch meine Briefe numerieren, dieser ist No 1.
Ik zal mijn brieven ook nummeren; dit is nr. 1.
Es geht uns allen gut.
Met ons allen gaat het goed.
Von Liebe ist überhaupt nicht mehr zu sprechen. Ein nettes Wort oder einen Kuss bekomme überhaupt nicht mehr.
Van liefde is helemaal geen sprake meer. Een lief woord of een kus krijg ik helemaal niet meer.
Wie kann nur ein Mensch so verändern?
Hoe kan een mens zo veranderen?
Das Leben ist nun mal total verpfuscht.
Het leven is nu eenmaal totaal verknoeid.
Vielleicht wird man sich einmal erzählen, Paul hat Selbstmord begangen, und bald wird er vergessen sein.
Misschien zal men elkaar ooit vertellen: Paul heeft zelfmoord gepleegd — en weldra zal hij vergeten zijn.
Ich bedaure noch mehr, dass ich mich je in sie verliebt habe, ja dass ich sie heute noch, trotz allem, noch so innig heiss liebe.
Ik betreur het nog meer dat ik ooit verliefd op haar ben geworden, ja dat ik haar vandaag, ondanks alles, nog zo innig en vurig liefheb.
Nun wünsche ich Euch, dass Ihr recht bald kommen könnt, aber vor allem aus dem Lager heraus könnt.
Nu wens ik jullie dat jullie heel gauw kunnen komen, maar vooral dat jullie uit het kamp mogen.
Ihr könnt Euch vorstellen, wie wir uns freuen würden, wenn Ihr uns schon besuchen würdet.
Jullie kunnen je voorstellen hoe blij we zouden zijn als jullie ons al kwamen bezoeken.
Was sind Imponderabilien — Liebe?
Wat zijn imponderabilia — liefde?
Es muss eine Harmonie sein, wenn nur der gute Wille da ist.
Er moet harmonie zijn, als de goede wil er maar is.
Gegen ein ewiges „Dein Kragen sitzt nicht gut“, „Du bist nicht gut rasiert“ konnte ich nicht — dagegen war ich nicht aufgewachsen.
Tegen een eeuwig ‘je kraag zit niet goed’, ‘je bent niet goed geschoren’ kon ik niet op — daarvoor was ik niet opgevoed.
Wie man so taktlos, brutal und gemein sein kann, verstehe ich nicht. Gott behüte mich vor einer solchen Einstellung.
Hoe men zo tactloos, bruut en gemeen kan zijn, begrijp ik niet. God behoede mij voor zo’n houding.
Es ist eine bodenlose Frechheit, mir das Recht auf das von mir verdiente Geld abzusprechen.
Het is een ongehoorde brutaliteit mij het recht te ontzeggen op het geld dat ik zelf heb verdiend.
Es war einmal. Nein, 10 — 100 — 200 Mal ein Tag, der begann so…
Er was eens. Nee — tien, honderd, tweehonderd keer: een dag die zo begon…
Es ist eine wahre Kunst, sich zu merken, wen man noch, schon, nicht mehr und wieder zu grüssen hatte.
Het is een ware kunst te onthouden wie men nog, al, niet meer en weer moest groeten.
Gitterstäbe stehen Spalier, wenn die Vierhundert das lang verheissene und viel gelobte Land abziehen.
De tralies staan erehaag wanneer de vierhonderd naar het lang beloofde en veelgeprezen land vertrekken.
Es ist vielleicht ein göttlicher Zufall, dass mir hier ein kleines süsses Mädel über den Flur gelaufen kam.
Het is misschien een goddelijk toeval dat hier een klein, lief meisje mij over de gang tegemoet kwam lopen.
Ich bin mir so weit klar, und glaube sagen zu müssen, dass wir beide schuld daran haben. Sie unwillig und ich schwach.
Zoveel is mij duidelijk, en ik meen te moeten zeggen dat wij er allebei schuld aan hebben. Zij onwillig en ik zwak.
die völlige Vernichtung grosser jüdischer Gemeinden, ein in seinen Ausmassen unvorstellbarer Massenmord.
de volledige vernietiging van grote Joodse gemeenschappen — een massamoord van onvoorstelbare omvang.
Als diese Dinge einige Wochen zuvor in den Zeitungen erschienen, wollte und konnte man es kaum glauben, und nun wurde Wort für Wort bestätigt.
Toen deze dingen weken eerder in de kranten verschenen, wilde en kon men het nauwelijks geloven. Nu is het woord voor woord bevestigd.
Ahí van mis labios para que los bese muchas veces.
Daar gaan mijn lippen, opdat je ze vele malen kust.
Zittend in het gras wil ik je even bedanken voor je brief.
We zijn op oefening en heb ik sedert een week geen dak boven mijn hoofd gehad. Overigens niet ongezellig.
Maak het naar omstandigheden goed. De omstandigheden ook niet te beroerd.
Jammer dat de studie je zwaar valt en je slaap tekort komt… ik ben ervan overtuigd dat je eroverheen komt.
De oorlogsberichten vooral uit Rusland blijven gelukkig prima, wat ook op mijn stemming een goede invloed heeft.
Jammer, dat je request niet het gewenschte resultaat heeft gehad. Ik was er wel bang voor.
Het komt best in orde zoodra je weer in Nederland bent. En dan is het altijd goed, dat je ook in Engeland moeite hebt gedaan voor je naturalisatie.
Houdt je maar taai, ouwe jongen.
verzoekt eerbiedig te worden genaturaliseerd tot Nederlander.
Sollte mein Sohn Paul bedrängt sein, so bitte ich, ihn zu bevorzugen.
Mocht mijn zoon Paul in nood zijn, dan vraag ik hem te bevoordelen.
De papieren
De koffer
Waar het archief werd gevonden
De koffer zelf, geopend: airgraphs, getypte brieven, paspoorten en foto’s, tachtig jaar bij elkaar gehouden. Alles op deze pagina kwam eruit.
Bron: Familiearchief Guggenheim, de koffer
Verzoekschrift aan de Koningin
Wrottesley Park, 6 september 1943
„Aan Hare Majesteit de Koningin … verzoekt eerbiedig te worden genaturaliseerd tot Nederlander.“
Het eerste van twee verzoekschriften. Twee getypte pagina’s met zijn hele zaak — geboren in Frankfurt in 1910, sinds 1929 in Nederland, in 1940 van de Duitse nationaliteit beroofd, in Canada in dienst getreden — met het verzoek Nederlander te worden. Een potloodnotitie vermeldt het antwoord van het ministerie van 26 oktober 1943.
Bron: Familiearchief Guggenheim, de koffer
Giselda’s brief
Havana, 1943
“Ahí van mis labios para que los bese muchas veces.”
Giselda’s brief uit Havana, ondertekend „Tu China que tanto te quiere” — haar foto op de pagina gelegd, een lippenstiftkus onderaan.
Bron: Familiearchief Guggenheim, de koffer
Een briefje van zijn moeder
Petach Tikwa, 10 sept. 1944
„Sollte mein Sohn Paul bedrängt sein, so bitte ich, ihn zu bevorzugen.“
Het testament van zijn moeder, in potlood: haar spaargeld bij de Anglo-Palestine Bank en haar zilver gelijk te verdelen onder haar drie kinderen, met één uitzondering. Toen ze in 1946 overleed, vroeg Paul zijn broer daar geen gebruik van te maken.
Bron: Familiearchief Guggenheim, de koffer
Brief naar huis
Delft, mei 1935
„Meine Lieben!“
Een handgeschreven brief aan zijn familie, jaren voor de oorlog — het gewone leven waarnaar de latere brieven terugreizen.
Bron: Familiearchief Guggenheim, de koffer
Reichsanzeiger nr. 121
Berlijn, 27 mei 1940
Bekanntmachung über den Widerruf von Einbürgerungen
De Duitse staatscourant somt op wie het staatsburgerschap is ontnomen. Nr. 33: „Guggenheim, Paul, geb. am 18. 4. 1910 in Frankfurt/Main”; nr. 34, Regina, geboren Fränkel. Vanaf die dag was hij staatloos.
Bron: Deutscher Reichsanzeiger und Preußischer Staatsanzeiger, nr. 121, 27 mei 1940
Steunkaart nr. 16544
Dossier vluchtelingenhulp
Een gemicrofilmde kaart van een hulporganisatie: begunstigden „Guggenheim — Paul, Regine”, dossiernummer 16544. In Havana was zijn adres „c/o Joint Relief Committee, P.O.B. 2586”.
Bron: Dossier van een hulporganisatie, microfilm
Papieren uit de koffer
Identiteits- en dienstpapieren
Wat een staatloze soldaat bij zich droeg: zijn vreemdelingenpaspoort, het Oorlogszakboekje van de Koninklijke Nederlandse Brigade, een Cubaanse identiteitskaart met het stempel „Havana”, een Britse Highway Code en een koord.
Bron: Familiearchief Guggenheim, de koffer
Een airgraph uit Harrogate
M. Fränkel aan Guelph, 27 mei 1943
TO: PAUL GUGGENHEIM · JULIANA BARRACKS · GUELPH (ONTARIO) CANADA
Van M. Fränkel, 3 Esplanade, Harrogate — Regines familie — aan Juliana Barracks. Paul schreef „antw. 8/6.43” bovenaan: beantwoord twee dagen voordat hij Canada verliet.
Bron: Familiearchief Guggenheim, de koffer
De familie Beiten
Nederlands-Indië, ca. 1926
Hetty, met de witte strik, met haar broertje Tom (Anton) en hun ouders, in een studio op Java. Tom ging later in het verzet en werd op zijn eenentwintigste gefusilleerd. De enige foto van hem als kind.
Bron: Familiecollectie
Militaire stamkaart
Koninklijke Landmacht, nr. 3550
Datum aank. in Eng.: via Frankr., Sp., Cuba · 18.6.1943
Geboren in Frankfurt, 18 april 1910; koopman; Isr.; gescheiden. Naaste familie: Rosi Guggenheim, p/a dr. Karl Guggenheim, Jeruzalem. Korporaal 20 mei 1943, tijdelijk sergeant 1 maart 1945.
Bron: Familiearchief Guggenheim, de koffer
Stamkaart, achterzijde
Plaatsingen 1942 – 1946
„Geen bezwaar van D.v.O. dat hij als Nederlander wordt aangemerkt“ (30-12-44)
Uit Nederland vertrokken 30.1.1942; in Canada in dienst 5.2.1943; in Engeland 18.6.1943; detachement Militair Gezag, Wolverhampton, april 1944; overzee 6.11.1944; ontslagen 27.11.1946. En, in zwaardere inkt getypt: geen bezwaar dat hij als Nederlander wordt aangemerkt.
Bron: Familiearchief Guggenheim, de koffer
Paspoort voor vreemdelingen
Haarlem
PASPOORT VOOR VREEMDELINGEN · PASZ FÜR AUSLÄNDER
Zijn vreemdelingenpaspoort, uitgegeven in Haarlem — geen burgerpaspoort — bewaard met een Joods zakboekje voor de strijdkrachten en M. Neustadts „The Year of Extermination”, februari 1944.
Bron: Familiearchief Guggenheim, de koffer
Amsterdamse registratiekaart
Arolsen Archives · doc. 130299430
Guggenheim Paul I. · 18-4-10 · staatenlos · koopman
Een gemeentelijke kaart voor Paul en Regine: geboren 18 april 1910, staatloos, koopman. Een latere hand voegt „Trans: (1946)” toe en Achterburgwal 146 — het adres van Butonia, de knopenfirma waar hij na de oorlog terugkeerde.
Bron: Arolsen Archives, doc. 130299430
„Mit ganzem Herzen”
Familiefoto
Mit ganzem Herzen, mit ganzer Seele und mit ganzer Kraft
Het wapen van de Guggenheims in een wandkleed — een toren en een hand met een sleutel, omringd door woorden uit het Sjema — met een oudere van de familie eronder gezeten.
Bron: Familiecollectie
„Meine liebe, arme Mutter!”
Jeruzalem, 28 december 1935
„So schwer es uns Kindern auch ist, Du hast doch am meisten verloren.“
Geschreven aan Rosi na de dood van haar man Theodor, na eenendertig jaar huwelijk. Ondertekend „E.” — waarschijnlijk Pauls zus Erna — zegt de brief dat ze in Palestina geen last zal zijn, en dat Paul vast spoedig zijn eigen alia zal maken.
Bron: Familiearchief Guggenheim, de koffer
Paul in uniform
ca. 1943
Paul in battledress, met de leeuw van de Brigade op zijn pet.
Bron: Familiecollectie
Hetty en Paul
Na de oorlog
Paul, nog in battledress, met Hetty op de motorkap van een legerjeep, waarschijnlijk Den Haag of Scheveningen, zomer 1945 — de vroegste foto van hen samen.
Bron: Familiecollectie
De reis
Volg de hele route op de interactieve wereldbol: zeventien haltes, van Amsterdam naar Amsterdam
Verschijnt binnenkort: The Long Way Home
Een boek gebaseerd op deze correspondentie — zo’n honderdtachtig brieven van en aan een staatloze man, tussen Amsterdam, Havana, Canada en Engeland.
Over het archief
De brieven bleven bewaard in één koffer, door de familie gekoesterd en brief voor brief beschreven. Niets hier is gereconstrueerd: elke regel op deze pagina is overgenomen uit een document dat bestaat.
Paul Guggenheim stierf als Nederlander. Daarvoor waren een oorlog, een oceaan en vier jaar papierwerk nodig.
{{ t.soonP }}
{{ lb.original }}
{{ lb.caption }}